Kritik Stok Seviyesi ve Sipariş Noktası Nasıl Hesaplanır?

"Bitince alırız" cümlesi, tedarik süresi kadar geç kalmanın kibar hâlidir. Mal deponuza bir günde gelmiyorsa, sipariş bitmeden önce verilmelidir — ve bunun ne zaman olduğu hesaplanabilir bir sayıdır.

Üç seviye, üç ayrı iş

• Emniyet stoğu: talep beklenenden yüksek çıkarsa ya da tedarik gecikirse tampon görevi görür. Sıfırlanmaması gereken taban.
• Sipariş noktası (kritik seviye): stok bu seviyeye düştüğünde sipariş verilir. Sıfır değildir; tedarik süresi boyunca satacağınız miktarı içerir.
• Maksimum seviye: üzerine çıkmanın maliyeti faydasından büyük olan sınır. Depoyu ve nakdi korur.

Sipariş noktası nasıl hesaplanır?

Formül basittir:

Sipariş noktası = (Günlük ortalama satış × Tedarik süresi) + Emniyet stoğu

Örnek: günde ortalama 12 adet satıyorsunuz, tedarikçi malı 6 günde getiriyor, emniyet stoğunuz 30 adet.

(12 × 6) + 30 = 102 adet. Stok 102'ye düştüğünde sipariş verilir; mal geldiğinde elinizde teorik olarak 30 adet kalmış olur.

Günlük ortalama satışı doğru almak

Son 30 günün ortalaması çoğu ürün için yeterlidir. Ama satışınız mevsimliyse (okul dönemi, bayram, kış aylarında ısıtıcı) geçen yılın aynı dönemini kullanın. Ortalamaya kampanyalı günleri dahil ederseniz sipariş noktası şişer ve gereksiz mal alırsınız.

Emniyet stoğu ne kadar olmalı?

Pratik bir başlangıç: tedarik süresi boyunca satacağınız miktarın yarısı. Bunu iki şey artırır:

• Tedarikçi güvenilmezliği: "6 gün" diyen tedarikçi bazen 12 günde getiriyorsa, gerçek tedarik süresi 12'dir.
• Stoksuz kalmanın maliyeti: müşteri bekleyip alıyorsa düşük, rakibe gidiyorsa yüksek.

Tersine, malın raf ömrü kısaysa ya da modası hızlı geçiyorsa emniyet stoğu düşük tutulur; bekleyen mal zarara döner.

Her ürüne aynı kural uygulanmaz

Cirosunun büyük bölümünü üreten az sayıda ürün (klasik 80/20 dağılımı) daha sık gözden geçirilir ve emniyet stoğu daha cömert tutulur. Uzun kuyruktaki ürünler için sipariş noktası düşük tutulur; hatta bazıları siparişe göre getirilir, hiç stoklanmaz.

Seviyeler bir kez hesaplanıp unutulmaz

Sipariş noktası, satış hızı ve tedarik süresi değiştikçe kayar. Üç ayda bir gözden geçirin; özellikle şu üç durumda hemen güncelleyin:

1. Tedarikçi ya da tedarik süresi değiştiğinde
2. Ürünün satış hızı kalıcı olarak değiştiğinde
3. Fiyat politikası değiştiğinde (indirim satışı hızlandırır)

Uyarıyı işe yarar hâle getirmek

Kritik seviye uyarısı yalnızca ekranda bir rozet olarak kalırsa fark edilmez. İşe yarayan kurulum şudur: uyarı listesi haftada bir kez, tek listede önünüze gelsin ve o liste doğrudan sipariş oluşturmaya bağlansın. Uyarı sayısı 50'yi geçiyorsa seviyeler yanlış ayarlanmıştır; her gün kırmızı yanan bir liste kimse tarafından okunmaz.

Stoksuz kalmanın gerçek maliyeti

Kaçan satış görünür maliyettir; görünmeyen üçü daha vardır: acil tedarikte ödenen yüksek fiyat, parçalı sevkiyatın kargo maliyeti ve müşterinin bir dahaki sefere sormaması. Bu üçü toplandığında, emniyet stoğunun bağladığı para çoğu zaman daha ucuz kalır. Nakit tarafındaki dengeyi nakit akışı yazısında ele aldık.