Ön Muhasebe Terimleri Sözlüğü

A

Açık hesap: Aralarında sürekli ticari ilişki olan taraflar arasında her işlemin ayrı ayrı kapatılmayıp cari hesapta borç-alacak olarak biriktirilmesi.
Açılış bakiyesi: Yeni bir kayıt dönemine ya da yeni bir programa geçilirken devreden borç, alacak, stok ve nakit tutarları. Girilmediğinde sonraki bütün raporlar hatalı çıkar. Ayrıntılı anlatım →
Alacak: Bir işletmenin müşterilerinden ya da üçüncü kişilerden tahsil etmeyi beklediği tutar.
Alış faturası: İşletmenin mal veya hizmet satın aldığında tedarikçiden aldığı fatura. İndirilecek KDV'nin dayanağıdır.
Amortisman: Demirbaş ve sabit kıymetlerin yıpranma payının yıllara dağıtılarak gider yazılması.
Ara toplam: Faturada iskonto ve KDV uygulanmadan önceki satır toplamı.
Avans: Mal veya hizmet tesliminden önce yapılan kısmi ödeme. Personel avansı ise maaştan mahsup edilmek üzere verilen ön ödemedir.

B

Bakiye: Bir hesabın borç ve alacak toplamları arasındaki fark. Cari kartta "müşteri bana ne kadar borçlu" sorusunun cevabıdır.
Banka mutabakatı: Banka ekstresindeki hareketlerle kendi kayıtlarınızın karşılaştırılıp farkların giderilmesi işlemi. Ayrıntılı anlatım →
Barkod: Ürünü tekil olarak tanımlayan, optik okuyucuyla okunabilen kod. Stok ve satış hızını artırır.
Beyanname: Vergi mükellefinin dönemsel olarak vergi dairesine verdiği bildirim. KDV, muhtasar ve geçici vergi en yaygın olanlarıdır.
Birim maliyet: Bir ürünün elde edilmesi için katlanılan toplam maliyetin birim başına düşen kısmı. Kârlılık hesabının temelidir. Ayrıntılı anlatım →
Borç: İşletmenin tedarikçilere ya da üçüncü kişilere ödemekle yükümlü olduğu tutar.
Bordro: Bir çalışanın dönem içindeki brüt ücret, kesinti ve net ödeme dökümünü gösteren belge.
BSMV: Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi. Banka işlemlerinde kesilir, banka mutabakatında ekstrede karşınıza çıkar.
Ba-Bs formu: Belirli tutarın üzerindeki alış ve satışların dönemsel olarak bildirildiği form.

C

Cari hesap: Bir müşteri veya tedarikçiyle aranızdaki borç-alacak ilişkisinin izlendiği hesap. Ayrıntılı anlatım →
Cari yaşlandırma: Alacakların vade tarihine göre gruplanması (0-30 gün, 31-60 gün gibi). Hangi alacağın risk altında olduğunu gösterir. Ayrıntılı anlatım →
Ciro: Belirli bir dönemde yapılan toplam satış tutarı. Kâr ile karıştırılmamalıdır; giderler düşülmemiştir.
Ciro (çekte): Bir çekin arkasının imzalanarak başka bir kişiye devredilmesi.

Ç

Çek: Bankaya hitaben yazılan, üzerindeki tutarın ödenmesi talimatını içeren kıymetli evrak.

D

Dekont: Bir banka işleminin gerçekleştiğini gösteren belge.
Demirbaş: İşletmede bir yıldan uzun süre kullanılan sabit kıymetler: bilgisayar, mobilya, makine, araç.
Depo: Stokun fiziken tutulduğu yer. Birden fazla depo varsa stok miktarları depo bazında ayrı izlenir.
Devreden KDV: İndirilecek KDV'nin hesaplanan KDV'den fazla olduğu dönemlerde sonraki döneme aktarılan fark.
Dışa aktarım: Kayıtların Excel, CSV veya PDF gibi bir biçimde sistem dışına alınması.
Dövizli fatura: Yabancı para birimi üzerinden düzenlenen fatura. TL karşılığı için kur bilgisi gerekir.
Denetim kütüğü: Kimin ne zaman hangi kaydı değiştirdiğini tutan kayıt izi.

E

e-Arşiv fatura: Alıcısı e-Fatura sisteminde kayıtlı olmayan taraflara düzenlenen elektronik fatura. Ayrıntılı anlatım →
e-Defter: Yasal defterlerin elektronik ortamda tutulup GİB'e beratlanarak bildirilmesi.
e-Fatura: GİB sistemi üzerinden, alıcısı da sistemde kayıtlı olan taraflara düzenlenen elektronik fatura. Ayrıntılı anlatım →
e-İrsaliye: Sevk irsaliyesinin elektronik hâli. e-Fatura mükellefiyetinden ayrı bir başvuru ve etiket gerektirir. Ayrıntılı anlatım →
e-Müstahsil makbuzu: Defter tutmayan çiftçilerden yapılan alımlarda düzenlenen elektronik belge.
e-Serbest meslek makbuzu: Serbest meslek erbabının düzenlediği makbuzun elektronik hâli.
Ekstre: Bir hesabın belirli dönemdeki tüm hareketlerini gösteren döküm. Banka ekstresi ve cari ekstresi en yaygın olanlarıdır.
Entegratör: e-Fatura ve e-Arşiv belgelerinin GİB ile alışverişini sağlayan yetkili özel hizmet sağlayıcı.

F

Fatura: Satılan mal veya yapılan hizmet karşılığında düzenlenen, tutarı ve KDV'yi gösteren ticari belge. Ayrıntılı anlatım →
Fiş: Küçük tutarlı harcamalarda alınan, gider kaydına dayanak oluşturan belge.
Fiyat listesi: Belirli müşteri gruplarına ya da kategorilere özel tanımlanmış satış fiyatları.

G

Genel muhasebe: Yasal defterlerin tutulduğu, beyannamelerin hazırlandığı muhasebe alanı. Mali müşavirlerce yürütülür. Ayrıntılı anlatım →
Gider: İşletme faaliyetleri için katlanılan ve gelirden düşülen harcamalar.
Gider pusulası: Vergi mükellefi olmayan kişilerden yapılan alımlarda düzenlenen belge.
GTİP: Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu. İhracat ve ithalatta ürünü tanımlayan uluslararası kod.
Geçici vergi: Kurum ve gelir vergisine mahsuben dönemsel olarak ödenen vergi.

H

Hakediş: Yapılan işin tamamlanan kısmına karşılık gelen ve talep edilebilir hâle gelen tutar.
Hesaplanan KDV: Satışlar üzerinden hesaplanan ve tahsil edilen KDV. Ayrıntılı anlatım →
Hakediş (pazaryeri): Pazaryerinin komisyon ve kesintiler sonrası satıcıya ödediği tutar.

I

Incoterms: Uluslararası ticarette teslim şeklini tanımlayan standart kısaltmalar (FOB, CIF gibi).

İ

İade faturası: Satılan malın geri alınması durumunda düzenlenen, ilk faturayı düzelten belge.
İndirilecek KDV: Alışlar üzerinden ödenen ve hesaplanan KDV'den düşülebilen KDV. Ayrıntılı anlatım →
İrsaliye: Malın fiziken sevk edildiğini gösteren belge. Tutar bulunması zorunlu değildir. Ayrıntılı anlatım →
İrsaliyeli fatura: Sevk tarihi ve saati üzerinde bulunan, irsaliye yerine de geçen fatura. Ayrıntılı anlatım →
İskonto: Satış fiyatı üzerinden yapılan indirim. Yüzde ya da tutar olarak uygulanabilir.
İhracat faturası: Yurt dışına yapılan satışlarda düzenlenen, KDV istisnası uygulanan fatura.

K

Kambiyo: Çek, senet ve poliçe gibi kıymetli evraka ilişkin işlemler.
Kâr marjı: Kârın satış fiyatına oranı. Kârın alış fiyatına oranı olan kârlılıkla (markup) karıştırılmamalıdır. Ayrıntılı anlatım →
Karşılıksız çek: Bankada yeterli bakiye bulunmadığı için ödenemeyen çek.
Kasa: İşletmede fiilen bulunan nakdin izlendiği hesap. Ayrıntılı anlatım →
Kasa sayım farkı: Fiilen sayılan nakit ile kayıttaki kasa bakiyesi arasındaki fark. Ayrıntılı anlatım →
KDV: Katma Değer Vergisi. Mal ve hizmet teslimlerinde hesaplanan, nihai tüketiciye yansıyan dolaylı vergi. Ayrıntılı anlatım →
KDV matrahı: KDV'nin üzerinden hesaplandığı, vergi hariç tutar. Ayrıntılı anlatım →
KDV tevkifatı: KDV'nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından beyan edilip ödenmesi. Ayrıntılı anlatım →
Keşideci: Çeki düzenleyen ve imzalayan kişi.
Kıymetli evrak: Çek, senet, poliçe gibi hak içeren ve devredilebilen belgeler.
Konsinye: Malın satılmak üzere karşı tarafa bırakılması; mülkiyet satış gerçekleşene kadar gönderende kalır.
Kritik stok: Bir ürün için belirlenen ve altına düşüldüğünde sipariş verilmesi gereken asgari miktar. Ayrıntılı anlatım →
Kur farkı: Dövizli işlemlerde kurun değişmesinden doğan gelir ya da gider.
Kargo entegrasyonu: Sipariş bilgilerinin kargo firmasına aktarılarak gönderi oluşturulması.
Kiracı izolasyonu: Çok firmalı sistemlerde her firmanın verisinin diğerlerinden ayrı tutulması.

M

Mali müşavir: Yasal defterleri tutan, beyanname düzenleyen ruhsatlı meslek mensubu. Ayrıntılı anlatım →
Maliyet: Bir ürünün elde edilmesi için katlanılan toplam harcama.
Mamul: Üretim süreci tamamlanmış, satışa hazır ürün.
MERSİS: Merkezi Sicil Kayıt Sistemi. Ticaret sicilinde kayıtlı şirketlere verilen tekil numarayı içerir.
Mizan: Hesapların borç ve alacak toplamlarını gösteren, genel muhasebede kullanılan liste.
Mutabakat: İki tarafın kayıtlarının karşılaştırılıp uyumlu hâle getirilmesi. Ayrıntılı anlatım →
Muhtasar beyanname: Kaynağında kesilen vergilerin (stopaj) beyan edildiği bildirim.
Muavin defter: Bir hesabın ayrıntılı hareketlerinin izlendiği yardımcı kayıt.

N

Nakit akışı: Belirli bir dönemde işletmeye giren ve çıkan paranın zamana yayılmış görünümü. Ayrıntılı anlatım →

O

Ortalama maliyet: Farklı fiyatlardan alınan aynı ürünün stok maliyetinin ağırlıklı ortalamayla hesaplanması.

Ö

Ödeme planı: Bir borcun taksitlere bölünmüş ödeme takvimi.
Ön muhasebe: İşletmenin günlük ticari hareketlerinin (fatura, tahsilat, stok, kasa) kayıt altına alınması. Ayrıntılı anlatım →

P

Peşin satış: Bedelin teslim anında tahsil edildiği satış.
POS: Kartla ödeme alınan cihaz. Satış tutarı ile hesaba geçen tutar komisyon nedeniyle farklıdır. Ayrıntılı anlatım →
Proforma fatura: Bağlayıcı olmayan, teklif niteliğinde düzenlenen ön fatura.
Puantaj: Çalışanların dönem içindeki çalışma gün ve saatlerinin kaydı.
Pazaryeri: Ürünlerin satıldığı çevrim içi platform. Komisyon ve hakediş takibi gerektirir.

R

Raf ömrü: Bir ürünün kullanılabilir kaldığı süre. Gıda ve kimya gibi sektörlerde parti takibi gerektirir.
Reçete: Bir mamulün üretilmesi için gereken hammadde ve miktarlarını tanımlayan liste.

S

Sabit gider: Satış hacminden bağımsız olarak her ay tekrar eden gider: kira, maaş, abonelik.
Sayım: Depoda ya da kasada fiilen bulunanın sayılıp kayıtla karşılaştırılması. Ayrıntılı anlatım →
Senet: Belirli bir tutarın belirli bir tarihte ödeneceğini taahhüt eden kıymetli evrak.
Serbest meslek makbuzu: Serbest meslek erbabının (avukat, doktor, danışman) düzenlediği belge.
Sevk irsaliyesi: Malın bir yerden başka bir yere taşınması sırasında düzenlenen belge. Ayrıntılı anlatım →
Sipariş: Müşterinin satın alma talebini gösteren, faturadan önce gelen belge.
Stok: İşletmenin elinde bulunan satılabilir mal ve malzeme. Ayrıntılı anlatım →
Stok devir hızı: Stokun belirli bir dönemde kaç kez yenilendiğini gösteren oran. Ayrıntılı anlatım →
Stopaj: Bir ödeme yapılırken kaynağında kesilen vergi. Kira ve serbest meslek ödemelerinde sık karşılaşılır.

Ş

Şüpheli alacak: Tahsil edilemeyeceği düşünülen, yasal takibe düşmüş ya da vadesi çok geçmiş alacak.

T

Tahsilat: Alacağın fiilen tahsil edilmesi işlemi.
Tedarikçi: İşletmeye mal veya hizmet satan taraf.
Teklif: Satış öncesinde müşteriye sunulan fiyat ve şart önerisi.
Tevkifat: Bir verginin ödeme yapan tarafça kesilip vergi dairesine yatırılması. Ayrıntılı anlatım →
Ticari iskonto: Fatura üzerinde açıkça gösterilen, matrahı azaltan indirim.
Toptan satış: Ürünün nihai tüketiciye değil, yeniden satacak olan tarafa satılması.

U

UBL: e-Fatura ve e-İrsaliye belgelerinin taşındığı uluslararası XML biçimi.

Ü

Ürün varyantı: Aynı ürünün beden, renk gibi özelliklere göre ayrışan alt türleri.

V

Vade: Bir borcun ya da alacağın ödenmesi gereken tarih.
Vade farkı: Ödemenin vadeye yayılması nedeniyle asıl tutara eklenen fark. Ayrıntılı anlatım →
Valör: Bir banka işleminin faize esas olacak şekilde hesaba yansıdığı tarih.
Vergi dairesi: Mükellefin bağlı olduğu, beyan ve ödemelerin yapıldığı birim.
Vergi levhası: Mükellefiyet bilgilerini gösteren, işyerinde bulundurulan belge.
VKN: Vergi Kimlik Numarası. Tüzel kişiler için 10 haneli tekil numara.
Virman: İki hesap arasında para aktarımı; örneğin kasadan bankaya yatırma. Ayrıntılı anlatım →

Y

Yarı mamul: Üretim süreci başlamış ama tamamlanmamış ürün.
Yasal defter: Ticari işlemlerin kaydedildiği, mevzuatın tutulmasını zorunlu kıldığı defterler.
Yedek: Verinin kaybolmaya karşı alınmış kopyası.
Yetkilendirme: Kullanıcıların hangi ekranlara girip hangi işlemleri yapabileceğinin tanımlanması.

Z

Zayi: Kırılma, bozulma, çalınma gibi nedenlerle kullanılamaz hâle gelen stok.
Zorunlu e-Fatura mükellefiyeti: Belirli ciro ve sektör şartlarını taşıyan işletmelerin e-Fatura kullanma yükümlülüğü. Hadler tebliğlerle güncellenir. Ayrıntılı anlatım →

Ön muhasebe
terimleri sözlüğü

A

B

C

Ç

D

E

F

G

H

I

İ

K

M

N

O

Ö

P

R

S

Ş

T

U

Ü

V

Y

Z

Terimleri uygulamada görün

A

B

C

Ç

D

E

F

G

H

I

İ

K

M

N

O

Ö

P

R

S

Ş

T

U

Ü

V

Y

Z

Terimleri uygulamada görün

Ön muhasebe
terimleri sözlüğü