Stok Devir Hızı ve Ölü Stok: Rafta Bekleyen Para

Depodaki her kutu, kasadan çıkmış ama henüz geri dönmemiş paradır. Stok devir hızı bu paranın yılda kaç kez döndüğünü söyler. Düşük devir hızı, raftaki malın alacak gibi değil borç gibi davrandığı anlamına gelir.

Hesabı

Stok devir hızı = Satılan malın maliyeti ÷ Ortalama stok değeri

Ortalama stok = (Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2.

Örnek: yıl boyunca satılan malın maliyeti 2.400.000 TL, ortalama stok değeri 400.000 TL. Devir hızı = 6. Yani stok yılda 6 kez tamamen yenilenmiş.

Daha anlaşılır ikinci gösterim:

Stokta kalma süresi = 365 ÷ Devir hızı → 365 ÷ 6 = 61 gün. Ortalama bir ürün rafta iki ay duruyor demektir.

Kaç olmalı?

Tek bir doğru sayı yoktur; sektör belirler. Taze gıdada haftalarla ölçülen bir devir beklenir, mobilyada aylarla. Doğru kıyas kendi geçmişinizle ve mümkünse sektör ortalamasıyladır. Asıl bakılacak şey trendtir: devir hızı düşüyorsa stok birikiyor, satış yavaşlıyor ya da yanlış mal alınıyordur.

Toplam rakam yanıltır: ürün bazında bakın

İşletme genelinde 6 olan devir hızı, ürünlerin yarısının 20, diğer yarısının 1 olmasından doğuyor olabilir. Karar için gereken liste şudur: her ürünün devir hızı ve son hareket tarihi. Bu iki sütun yan yana geldiğinde ölü stok kendini gösterir.

Ölü stok nedir, nasıl bulunur?

Ölü stok, makul bir süredir hiç hareket görmemiş maldır. Eşik sektöre göre değişir; pratik bir başlangıç şudur:

• Yavaş hareket: 90 gündür satılmamış
• Ölü: 180 gündür hiç hareketi yok
• Kayıp: 365 gündür hareketsiz ve raf ömrü geçmiş / modası geçmiş

Bu üç grubu bir kez çıkarın; çoğu işletmede stok değerinin %10–20'sinin buraya düştüğü görülür. O tutar, kasada olması gereken paradır.

Ölü stokla ne yapılır?

1. Fiyat kırarak eritmek. "Maliyetine satmam" duygusaldır: bekleyen mal her ay depo, sermaye ve değer kaybı maliyeti üretir. Bugünkü %30 indirim, altı ay sonraki %60'tan ucuzdur.
2. Paketlemek. Hızlı satan bir ürünle birlikte set hâline getirmek, ölü ürünü tek başına indirmekten daha az marj kaybettirir.
3. Tedarikçiye iade / takas. Sözleşmede yoksa bile sorulmaya değer; tedarikçi çoğu zaman yeni sipariş karşılığında kabul eder.
4. Zayi / bağış. Satılamayacak durumdaki mal kayıtlarda tutulmamalı; belgesiyle çıkışı yapılır. Vergi tarafı için mali müşavirinize danışın.

Ölü stok bir sonuçtur, sebep sipariştir

Aynı ürün iki yıl üst üste ölü listeye giriyorsa sorun satışta değil, satın almadadır. Kalıcı çözüm üç yerde:

• Sipariş noktalarını gerçek satış hızına göre güncellemek
• Miktar iskontosuna kapılıp fazla almamak — iskonto, dönmeyen paranın maliyetinden büyük olmalı
• Yeni ürünü küçük partiyle denemek

Ayda bir bakılacak üç sayı

• Toplam stok değeri (geçen aya göre yönü)
• Devir hızı ve stokta kalma günü
• 90/180 gün hareketsiz ürünlerin tutarı

Bu üç sayı, nakit sıkışıklığının stoktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını tek bakışta gösterir. Nakit tarafındaki tabloyu nakit akışı yazısıyla birlikte okuyun.